Fahrettin YILDIZ Vahyin Aydınlığında

Şeklin Ötesinde İbadet: Özü Yakalamak

Bu yazı video özetinden otomatik olarak oluşturulmuştur.

ŞEKLİN ÖTESİNDE İBADET: ÖZÜ YAKALAMAK VE DİNİ HAYATA TAŞIMAK

Bakara 238-239. Ayetler; 2. Bölüm

İslam’ın hayata nasıl dokunduğunu, ibadetin ruhunu ve Kur'an'ın bize sunduğu o eşsiz hikmeti doğru anlayabilmek için Bakara Suresi'nin 238 ve 239. ayetleri bizlere muazzam bir ufuk açar. Bu ayetlerde Yüce Allah, namazlara, bilhassa da "orta namaza" özen gösterilmesini ve Allah'ın huzurunda tam bir teslimiyetle durulmasını emreder. Ancak asıl sarsıcı ve düşündürücü olan kısım, hemen ardındaki istisnai durumdur: Can güvenliğini tehdit eden bir tehlike, bir savaş veya felaket anında namazın nasıl kılınacağı...

Korku Namazı ve Dinin Temel İlkesi

Fıkıhta "Salatü'l-Havf" yani korku namazı olarak bildiğimiz bu durum, bizlere dinin temel bir ilkesini haykırır. Allah, en tehlikeli anlarda bile "namazı kılmayıverin" demez; yaya olarak, binek üzerinde veya durumunuz neye elveriyorsa o şekilde kılın, der. Kıbleye dönme, rüku veya secde etme imkanınız yoksa, yüzünüzün döndüğü yer kıbledir. Gerekirse sadece başınızla ima ederek, hatta o dahi mümkün değilse yalnızca içinizden tekbir getirerek bu ibadeti yerine getirmeniz istenir.

Peki, buradan çıkarmamız gereken asıl ders nedir?

Ayetlerin literal, yani salt lafzi okumasına hapsolursak, meseleyi yalnızca savaş anındaki şekilsel bir fıkhi teferruat olarak tartışır dururuz. Oysa yöntemsel ve hikmet temelli okuduğumuzda muazzam bir hakikatle yüzleşiriz: Asıl olan şekillerin korunması değil, özün, yani Allah ile kurulan bağın sürdürülmesidir. Olağanüstü durumlarda din, şekilden taviz verir ama özden asla taviz vermez. Namazın, vakte bağlı ve imkansızlık sınırına dayanmadıkça bırakılmayacak bir ibadet olması, aslında "taat, takata göredir" (itaat güce nispetledir) ilkesinin en somut halidir.

Şekilcilik Zindanından Kurtulmak

Ne yazık ki bugün, ayetleri ve sünneti şekilcilik zindanına hapsetmiş durumdayız. Şekilcilik, dini içeriden çürüten, asıl ruhunu öldüren en büyük afetlerden biridir. Kuru kuralların içinde boğulan bir din anlayışı, insanları İslam'ın o kuşatıcı fıtratından uzaklaştırıyor. Oysa İslam, itidal ve yapılabilirlik üzerine kuruludur. Aşırılığı asla tasvip etmez.

Hazreti Peygamber'in hayatına baktığımızda bu hikmeti iliklerimize kadar hissederiz. O, gece yalnız başına namaz kılarken gözyaşlarıyla secde mahallini ıslatacak kadar namazı uzun tutar; fakat insanlara imamlık yaparken "Aranızda zayıflar, yaşlılar ve ihtiyaç sahipleri olabilir" diyerek namazı hafif kıldırır. İşte bu, dinin hikmetidir. Kendinize en ağır şartları uygulayabilir, en uzun ibadetleri yapabilirsiniz; ama topluma daima merhametli olanı, kolay ve yapılabilir olanı teklif etmelisiniz.

Din ve Hayat Arasındaki Kopukluk

Kıymetli kardeşlerim,

Bugün İslam toplumları olarak en büyük sorunumuz, din ile hayat arasındaki o canlı bağın kopmuş olmasıdır. Sahabe döneminde din ve hayat iç içeydi; Kur'an, yaşanan bir gerçeklikti. Biz ise bugün sadece ibadetleri farz kılan nasları delil olarak sunmakla yetiniyor, o ibadetlerin bireye ve topluma kazandırdığı manevi değeri, ahlakı ve yüceliği günümüz insanını tatmin edecek şekilde anlatamıyoruz. Teoriye boğulmuş, pratiği ve yaşayan örneği olmayan bir din tasavvuru insanları umutsuzluğa itiyor.

İslam, sadece bir ahiret dini değildir; ondan da önce bir "dünya dini"dir. İnsan haklarından çevre bilincine, ekonomiden hukukun üstünlüğüne, aile hayatından sosyal adalete kadar yaşamın her alanında hak sahibine hakkını vermek üzere gönderilmiş ilahi bir nizamdır. Ritüel ibadetleri yerine getirerek tüm dini sorumluluklarımızdan kurtulduğumuzu zannetmek büyük bir yanılgıdır. Allah'ın emirlerini toplumsal hayata, iş ahlakına ve adalet sistemine taşımak için attığımız her adımın ibadet olduğunu unutmamalıyız.

Bilgi Çağında Dini Anlayışı Yenilemek

Bilgi çağındayız. Bilgimiz hızla eskiyor ama biz dini anlayışımızı ne yazık ki yenileyemiyoruz. Sadece geçmişteki doğruluğuna inandığımız bilgilerle yetinemeyiz. Geçmişten devraldığımız o muazzam dini ilimler mirasını yok saymadan, aksine onu güncelleyerek, tecrübe ederek hayatın içine katmalıyız. İslami ilkelerin ticarette, siyasette ve eğitimde nasıl yaşanacağına dair somut örnekler sunmak boynumuzun borcudur.

Gerçek manada inanan bir Müslüman; istikametini koruyan, tek başına kalsa bile inancıyla ayakta kalacak özgüvene sahip, dini bilgisi aktif, dünyayı okuyabilen ve Allah'a bağlılığı sarsılmaz olan insandır. Kur'an'ın hedeflediği insan modeli tam olarak budur.

Unutmayalım ki dinimizi şekilciliğin dar kalıplarından kurtarıp, maksadını ve hikmetini kavrayarak hayatın merkezine yerleştirdiğimiz gün, hem kendimize hem de insanlığa gerçek manada şifa sunmuş olacağız.