Tefrika, Rey, Makyevelizm
Parktaydı; epey anlattı... Anladım.
Doğru düşünceye ulaşabilmenin, kavramları doğru öğrenmekle mümkün olabileceğini anladım.
“Anlatma! Sen yaz; başkaları da anlasın” dedim sonra.
Yazmış Mustafa…
TEFRİKA, REY, MAKYEVELİZM
“Girmeden tefrika bir millete düşman giremez
Toplu vurdukça yürekler onu top sindiremez.”
Mehmet Akif ERSOY
Merhum Akif’in yukarıdaki veciz mısraları, insanlık var olduğu müddetçe hayatiyetini sürdürecek gibi. Biz manzumeyi nesre şöyle aktarabiliriz: “Bir millete ayrılık girmeden düşman giremez; yürekler hep birlikte attıkça onu top bile sindiremez.”
Bu şiirin anahtar kavramı tefrikadır. Öyle ki şair sırf bu kavramın yakıcılığını aksettirebilmek için bu mısraları oluşturmuştur desek, abartmayız sanırım. Arapçadan Türkçeye geçmiş bu kelimenin kökü “fark”tır. Parti anlamına gelen “fırka” kelimesi de yine aynı kökten Arapça gramere göre türetilmiş bir kavramdır.
Tefrika kavramının sözlükteki ilk anlamı, “sürekli anlaşmazlık, ayrılık, nifak, ihtilaf”tır. Yine Akif’ten şu mısralar ile sözlük anlamını pekiştirebiliriz:
“En büyük düşmanıdır rûh-ı nebi tefrikanın
Adı batsın onu İslam’a sokan kaltabanın.”
“Peygamberin ruhu, canı, tefrikanın (sürekli anlaşmazlık, ayrılık, nifak, ihtilaf) en büyük düşmanıdır; onu İslam’a sokan kaltabanınsa (yalancı, namussuz, hilebaz) adı batsın.”
Gazete ve dergilerde arka arkaya yayımlanan ve birbirini tamamlayan yazılardan meydana gelen diziye de tefrika denir. Bu, şairin kastettiği anlamdan farklı, kelimenin ikinci anlamıdır.
Tefrika “tasavvufta mahlûkâtın yani mâsivânın varlığını dikkate alma, Hak ve halkı birbirinden ayırt eder durumda olma, fark” olarak da tanımlanabiliyor. Ki bunun zıttı da “cem”dir. Öyle ki “cemiyet, cemaat, Cuma, camii vb kelimelerin buradan türetilmiş olması da manidardır.
Ümmetin parçalanmışlığını acı bir haykırışla terennüm eden Akif, olacakları şair ve mütefekkir duyarlılığıyla sezebilmekteydi aslında:
“Müslümanlıkta ‘anasır’ mı olurmuş? Ne gezer!
Fikr-i kavmiyeti tel’in ediyor Peygamber.”
“Müslümanlıkta çeşit çeşit unsurlar mı olurmuş? Ne gezer! Irkçılık, kavimcilik, ulusçuluk düşüncesini lanetliyor Peygamber.”
Ve resmin bütününe bakıyoruz. Kardeşlerimiz işgal altında. Sadece askeri açıdan değil, fikirsel bağlamda da özgürlüklerine ket vurulmuş durumda. Gerçi fikirlerimiz hep olsa da onlara hep ket vurulsa derim. O zaman kazanılacak özgürlüğün, kafalarda her daim nüvesi (çekirdeği), şuuru bulunacaktır. Fırsatını yakalar yakalamaz çekirdek çatlayacaktır.
Bakıyoruz, Müslümanların bu hâle karşı koyabileceği düşünsel bir duruşu, reyi yok. Dolayısıyla reyi olmayan insanlar değişim sağlayacak nitelikten yoksunlar. Rey sahibi olmak pusula sahibi olmak anlamına gelmiyor tabi. Arapçadan Türkçemize geçmiş bu kelimenin anlam haritası o kadar zengindir ki, bunu açıklamak şu an bu yazının sınırlarını aşmamızı gerektirir. O sebeple şöyle izah edelim. “Rey” kavramının sözlükteki birinci anlamı “oy”dur. Oy ise ne idüğü belirsiz bir kelimedir. Oy verilir, o kadar.
“Rey” kavramı “fikir, görüş, düşünce” karşılığıdır sözlükte. Rey-i sâib dediğinizde “isabetli fikir” rey-i salim dediğinizde “doğru düşünce” olarak asırlarca bu topraklarda yaşamıştır bu mefhum.
Reyinizi almak isteyen biri, sizin fikrinize başvurup görüş ve düşüncelerinizi öğrenmek isteyen biridir. Oyunuzu almak isteyen biri ise fikirlerinize, görüş ve düşüncelerinize önem vermez.
Sonuçta biz bir rey (düşünce, fikir, görüş) sahibi olamadığımız için durumumuzu değiştirebilecek liyakate de sahip olamıyoruz. Sadece oy sahibi olan liyakatsizler sınıfına giriyoruz. Buradan müspet bir sonuç beklemekse safdillik olur ancak.
Tefrika içerisindeki kitleler (bu kitle kelimesini rey sahibi olamamış oy depoları için kullanıyorum) hangi fırkanın (partinin) içerisinde olduklarının da farkında olamayıp kör bir kavganın içerisine sürükleniyorlar. Herkes birbirinin gözüne parmağını sokuyor. Tabii bunu isteyen provokatörlerin (güzel Dablar’da buna tırnak kaşımak derler) rolü göz ardı edilemeyecek kadar aşikârdır.
Şimdi topu Makyavelliye atsak -ki çağımızın saygın günah keçisi odur- emin olun bize İtalyan Prensliklerinin kargaşasından ve karmaşasından dem vurup kendisini haklı çıkaracaktır. O zaman amaç ve araç arasındaki kopmaz ilişkiye ondan referansla bir ilmek de biz mi iliştirmeliyiz? Amaca giden yolda her aracı mubah kılalım mı?
Hayır, Makyavelizm “reviyyet” sahibi (iyice tartıp biçerek, etraflıca düşünen) insanların asla başvurmaması gereken melun bir yöntemdir Hükümdar.
Mustafa Özbilge

